Edukacyjne wyzwania XXI wieku: marca 2013

sobota, 30 marca 2013

Lepsza edukacja, cz. 3

"Nauka dla wiedzy – recepta na lepsze jutro”

"Gdzie jest otwarty umysł, tam zawsze znajdzie się furtka."

Charles F. Kattering

Polski system edukacji potrzebuje szybkich zmian prowadzących do zmniejszenia bezrobocia i niezadowolenia społecznego. W tym celu należy przyjąć nowe kierunki działania.
„Nauka dla wiedzy” - jest głównym punktem tej strategii.

Jeśli chcemy zadbać o nasz rozwój, powinniśmy zacząć od wprowadzania zmian w kształtowaniu naszego sposobu myślenia. Jednym z kluczowych sposobów na to jest przemyślana i kompleksowa praca u podstaw, będąca wynikiem rozsądnej i zrównoważonej edukacji, która pomoże nam przybliżyć się do modelu bardziej rozwiniętych społeczeństw bazujących na szeroko rozumianej wiedzy.

„Knowledge society” lub „Society based on knowledge” to termin odnoszący się do takiego społeczeństwa, które swój rozwój zawdzięcza odpowiedniemu kształtowaniu ludzkiej świadomości, opierając się głównie na wyjściu z szablonowego, tradycyjnego pojmowania świata, co zwiększaj jego świadomość i społeczną odpowiedzialność.

W dobie globalizacji społeczno – ekonomicznej wiedza stała się kluczowym składnikiem rozwoju, zaś jej odpowiednie zastosowanie prowadzi do podniesienia naszego poziomu ucywilizowania się.

Społeczeństwo oparte na wiedzy to kolejny etap rozwoju społeczeństwa informacyjnego. Eksperci i zwolennicy jego kreowania twierdzą, że ta forma społeczna jeszcze bardziej przybliża nas do ideału humanitarnego.

Dlaczego „nauka dla wiedzy” jest tak ważna?

„Nauka dla wiedzy” odgrywa w Finlandii bardzo ważną rolę na każdym etapie edukacji młodych ludzi. Mając na celu budowanie społecznej odpowiedzialności, umiejętności krytycznego patrzenia na świat oraz przygotowania do życia i pracy w zglobalizowanym świecie, tego rodzaju strategia wydaje się być najlepszym rozwiązaniem dla przyszłych pokoleń.

Fińscy pedagodzy dysponują dużą autonomią w sposobie prowadzenia zajęć , przekazywania uczniom należytej wiedzy niekoniecznie tylko praktycznej, jak również w wychowywaniu przez budowanie ich systemu moralnego. To kształtuje fińską rzeczywistość, w której ograniczana jest nierówności społeczne, a ludzie kierują się podobnymi celami, do których łatwiej jest dojść wspólną pracą aniżeli w pojedynkę.

Profesor Linda Darling-Hammond przypomina, że nauczyciele w Finlandii wypracowują indywidualne podejście wobec uczniów - w końcu każdy człowiek ma inną osobowość, szybkość i sposób przyswajania wiedzy, czy zrozumienia danego zagadnienia.
Dzięki temu w Finlandii panuje duża różnorodność ekonomiczna i społeczna, kultura zaufania oraz szacunku wobec innych ludzi.

Pasi Sahlberg oraz inni fińscy eksperci edukacyjni zwracają również szczególną uwagę na unikanie sytuacji, w której giną więzi społeczne. Często jest to skutek zbyt konsumpcyjnego podejścia dożycia wynikającego z indywidualistycznego, konkurencyjnego a w rezultacie egoistycznego nastawienia.

Dlatego fińscy nauczyciele mają za zadanie kształtować młode umysły w taki sposób, aby poza wskazywaniem najlepszej drogi prowadzącej do samodoskonalenia, uwzględniając ciągłą potrzebę rozwoju ekonomicznego, ukazywać również zalety wspólnego i zgodnego życia w społeczności.

"Życie jest cudem, a nauczyciel powinien być przygotowywany do bycia medium dla tego cudu."

Edward Blishen

Mając na względzie globalne przemiany społeczne w kierunku konsumpcyjnym, rząd fiński stara się zniwelować zbyt duży indywidualizm, który może prowadzić jedynie do zachowań konkurencyjnych oraz aspołecznych, wynikiem czego może być alienacja i zanik więzi międzyludzkich. Dlatego poza wyjaśnianiem zjawisk w skali globalnej, nauki tolerancji wobec „odmienności” oraz umiejętności radzenia sobie w sytuacjach nagłych (np. zmiana trendów społecznych i związana z tym potrzeba zawodowego przekwalifikowania się), fiński system edukacji dostrzega potrzebę kultywowania narodowych oraz lokalnych obyczajów, co pozwala zachować własną tożsamość. Takie podejście w znacznym stopniu pomaga ludziom w określeniu siebie samych i funkcjonowaniu wśród innych ludzi wyznających podobne wartości.

Propozycje zmian w polskim systemie kształcenia w dążeniu do stworzenia Społeczeństwa opartego na wiedzy.

Skoro „Nauka dla wiedzy” zwiększa potrzebę i doskonalenia się i prowadzi do tego, buduje chęć współpracy z innymi ludźmi, zwiększa kreatywność (w tym ekonomiczną), uczula na życie w równowadze z przyrodą oraz pomaga w odnalezieniu swojego miejsca w „globalnej wiosce”, dlaczego nie przenieść tego modelu do systemu polskiej edukacji z korzyścią dla uczniów, nauczycieli, ale również dla gospodarki?

Polski kapitał społeczny należy do najniższych w Unii Europejskiej , w związku z czym powinniśmy się głęboko zastanowić, czy tego rodzaju rozwiązania nie byłyby również lepsze dla nas.

Zgodnie ze stwierdzeniem dr Daniela Gacha :„O postawie kooperacyjnej możemy mówić, gdy człowiek podejmuje działalność prospołeczną, manifestuje swoją skłonność i uczucia prospołeczne, głosi prospołeczne poglądy oraz powstrzymuje się przed czynnościami, które mogłyby bezkarnie dla niego, przynieść szkodę fizyczną, materialną komuś innemu, czyli gdy kontaktując się z innymi, liczy się z ich potrzebami i interesami”.

Analityk i specjalista edukacyjny, Pasi Sahlberg przekonuje , że każdy rząd powinien pamiętać o potrzebie ciągłego dostosowywania systemu edukacyjnego do rzeczywistości panującej w danym kraju. Nie wystarczy wprowadzenie międzynarodowego systemu edukacyjnego w każdym państwie, ponieważ ich społeczeństwa tych państw różnią się od siebie.

Pozostając na różnych etapach rozwoju i możliwości ekonomicznych, nie powinny korzystać z ujednoliconego systemu nauczania, gdyż w rezultacie prowadzi to do powstania nieprzewidzianych, często negatywnych społecznie sytuacji, np. w Polsce mamy tzw. „dziki kapitalizm” który deprecjonuje wartość jednostki ludzkiej.
Według raportu UE i UNDP, „Polska na tle pozostałych krajów Europy Środkowej jest najmniej zaangażowana w sprawy społecznej odpowiedzialności biznesu”.

Poniżej podaję kilka propozycji zmieniających strategię edukacyjną w Polsce:

I.    Kadra – bazując na dobrych praktykach fińskich

1.    Stwórzmy pedagogom dogodne warunki do pracy (zwiększenie autonomii nauczycielskiej) i ciągłego rozwijania swoich nauczycielskich kompetencji (ciągłe szkolenia, również pod kątem analiz trendów ekonomicznych, potrzeb ludzkich, rynku pracy).
2.    Przywróćmy nauczycielom pełne prawa pedagogiczne, pozwólmy im wykonywać swoją pracę (o ile wynika ona z powołania), najlepiej jak potrafią, obierając własne sposoby przekazywania wiedzy z uwzględnieniem ogólnych wytycznych rządu.
3.    Warto jest przeznaczyć większy budżet na doskonalenie i dobór nauczycieli.

II.    Wspólne cele = zwiększenie kreatywności

4.    Wzmacniajmy odpowiedzialność i świadomość społeczną, uczmy młodzież osiągania celów poprzez współpracę. Anglosaska strategia konkurowania gospodarczego rozluźnia więzi ludzkie zamiast je wzmacniać, co w rezultacie zwiększa społeczne niezadowolenie zniechęcając tym samym do kreatywności.
5.    Uczmy młodzież krytycznej oceny otoczenia, a nie nauki definicji i rozwiązywania testów zamiast egzaminów opisowych – to pozwoli im na rozwój intelektualny, odkrywanie swoich możliwości, co zaprocentuje rozwojem osobowościowym oraz większą konkurencyjnością na zewnątrz kraju

III. Powiedzmy STOP szablonowemu przekazywaniu wiedzy

6.    Historia to nie tylko daty i nazwiska. Język polski nie powinien z kolei służyć do bezrozumnego pędzenia z realizacją materiału do omówienia go przed maturą. Matematyka, fizyka, chemia to nie tylko wzory ułatwiające rozwiązanie zadań.
Zdobywana z poszczególnych przedmiotów wiedza powinna pomóc młodzieży w zrozumieniu otaczającej ją rzeczywistości, a przede wszystkim wyjaśnić szereg zjawisk społecznych, politycznych i naturalistycznych, które tłumaczą źródła wszelakich przemian kształtujących ludzkość.

IV. Świadomy wybór ścieżki kształcenia się

8. Twórzmy szkolne profesjonalne ośrodki doradztwa edukacyjnego, aby dzięki zrozumieniu zachodzących globalnie i lokalnie przemian społeczno – gospodarczych, młodzi ludzie spełniali oczekiwania rynku pracy.

V. Wąska specjalizacja nie zawsze się sprawdza

7. XXI wiek to czas bardzo szybkich przemian. Dlatego ludzie powinni być przygotowani na ewentualność przekwalifikowania się, gdyż nie dla wszystkich wystarczy miejsc pracy w danej branży, to zadanie należy właśnie do wysoko wyspecjalizowanej kadry nauczycielskiej oraz doradców zawodowo – edukacyjnych.

To jedynie kilka ogólnych propozycji przemian systemu kształcenia, dzięki którym, na przykładzie Finlandii i innych państw bardziej rozwiniętych, Polska zaczęłaby budować bardziej dojrzałe i odpowiedzialne społeczeństwo.

Konieczność wprowadzenia „nauki dla wiedzy” w Polsce

Społeczeństwo polskie to przykład na to, że kompleksowa praca u podstaw jest niepodważalnie konieczna. Niezadowolenie ludzi wynika nie tylko z bezrobocia, ale również z poczucia bezradności wobec nasilających się zjawisk znieczulicy, alienacji i nierówności społecznej.

Wciąż powiększające się różnice zamożności ludzi , wysokie koszty życia, brak rozróżnienia między realną płacą a po prostu średnią krajową , szkodliwe społecznie i ekonomicznie działania w biznesie i administracji (relatywnie niskie pensje; bezpodstawne logicznie wysokie premie i odprawy dla kadry kierowniczej; nieprawdziwe zeznania finansowe i jakościowe niezależnych audytorów zewnętrznych, etc.), które są zgodne z prawem polskim a przyczyniają się do upadków sektora komercyjnego, etc. to zjawiska wpływające niszcząco kondycję naszej gospodarki i społeczeństwa.

W związku z powyższym wprowadzenie zmian w naszej edukacji jest konieczne, aby Polacy stali się narodem nowoczesnym, kreatywnym, budującym i wzmacniającym jednocześnie więzi społeczne.

Cytując słowa profesora Jana Kocha: „Społeczeństwo polskie musi być innowacyjne, a gospodarka powinna opierać się na wiedzy.”

Piotr Bińczak

Przypisy:

1. http://www.pragfoundation.net/concept/what-is-knowledge-society
2. http://www.abinia.org/information-society.pdf
3.„A short history of educational reform in Finland”Pasi Sahlberg and “Some perspectives on global education in Finnish basic education”
4.„The fourth way of Finland” - http://pasisahlberg.com/wp-content/uploads/2013/01/The-Fourth-Way-of-Filand-JEC-2011.pdf
5. “What we can learn from Finland’s successful school reform“ (http://www.nea.org/home/40991.html
6. http://pasisahlberg.com
7. „Rethinking accountability” - http://pasisahlberg.com/wp-content/uploads/2013/01/Rethinking-accountability-JEC-2010.pdf
8. „Kapitał społeczny” - http://zds.kprm.gov.pl/sites/default/files/pliki/08_kapital_spoleczny.pdf
9. http://www.e-mentor.edu.pl/artykul/index/numer/21/id/461
10. „Teaching and Globalization”- http://pasisahlberg.com/wp-content/uploads/2013/01/Teaching-and-globalization.pdf
11. http://archiwum.rp.pl/artykul/726095_Dziki_kapitalizm_opanowal_Europe_Srodkowa.html
12. http://www.csrwire.com/press_releases/18773-Reporting-on-Corporate-Social-Responsibility-CSR-by-the-Largest-Listed-Companies-in-Eleven-Central-and-Eastern-European-CEE-Countries-Improves-Third-Time-Comparison-with-Peers-in-BRIC-and-Ukraine
13. http://eprints.lib.hokudai.ac.jp/dspace/bitstream/2115/49484/1/Jari.pdf
14. “OECD „Finland: A Non-Competitive Educationfor a Competitive Economy” - http://pasisahlberg.com/wp-content/uploads/2013/01/OECD-Finland-Lessons-for-Japan-2012.pdf
15. http://www.britannica.com/EBchecked/topic/15408/alienation
16. http://www.monitorprawapracy.pl/index.php?mod=m_artykuly&cid=118&id=69
17. http://jobgrabber.pl/Blog/rzeczywista-placa-a-srednia-krajowa.html
18. http://www.wynagrodzenia.pl/dane_gus.php
19. http://www.wctt.pl/site_media/upload/downloads/aHRydC0yMDA/htrt-2009-iv_.pdf

wtorek, 19 marca 2013

Lepsza edukacja cz. 2

Rozprawki o edukacji i mądrości.

"Nauka to pokarm dla rozumu."
Lew Mikołajewicz Tołstoj

Czy istnieje coś ważniejszego dla człowieka aniżeli stan jego wolnego umysłu, pozbawionego jakichkolwiek ograniczeń myślowych?
Oczywiście jest wiele rzeczy i zjawisk, które mogą okazać się bardziej wartościowe a na pewno ważniejsze aniżeli wiedza i mądrość, ale to już zależy od konkretnego miejsca, czasu oraz sytuacji w jakiej się znajdujemy.
Nie należy jednak zapominać o jednej, fundamentalnej kwestii ukazującej nam i tłumaczącej, że człowiek, który posiadł wystarczającą dla niego wiedzę i mądrość, jest w stanie przynieść sobie i swemu najbliższemu otoczeniu, spokój i pewność dnia jutrzejszego, co jest podstawą do budowania szczęścia i lepszej przyszłości.

Czasy starożytne zapoczątkowały rozwój europejskiej myśli wyzwolonej , która pozwoliła myślicielom i ich spadkobiercom dostrzegać rzeczy, których natura była wcześniej nieznana i niezrozumiała.

Arystarch z Samos (Aristarchos) , słynny astronom i matematyk żyjący w Grecji na przełomie IV i III w p.n.e., którego nauki zainspirowały Mikołaja Kopernika , poprzez poczynione przez siebie obserwacje i wyliczenia geometryczno - astronomiczne uchodzi za prekursora teorii heliocentrycznej budowy Świata. Jest nam znany dzięki swojej pracy „ O rozmiarach i odległościach Księżyca i Słońca”, oraz dzięki przekazom swoich kolegów i uczniów, m.in. Archimedesa, który rozpowszechnił informacje na temat niezachowanego dzieła opisującego wynik badań astronomicznych dotyczących heliocentryzmu.
Sokrates , wielki filozof ateński z czasów antycznych, prekursor nauk humanistycznych, uchodzący za perezjastę , gardzący retorycznymi formami nauki, a raczej sztuką przekonywania do swoich racji, uchodził za zwolennika dialektyki i głosił (gdyż jak twierdził nie nauczał), że najwyższym i bezwzględnym dobrem jest cnota. Bycie cnotliwym czyli wyznającym szereg moralnych i humanitarnych zasad, jak szlachetność, honor, prawdomówność, wiedza, dzielność. Dzięki swojej wielkiej osobowości i charyźmie skupiał wokół siebie wielu młodych intelektuaslistów, z którymi dyskutował, uświadamiając im że kluczem do osiągnięcia cnoty, jaką jest mądrość, jest ciągła nauka i krytyczne poznawanie tego co nas otacza, gdyż dopiero w chwili, kiedy człowiek osiągnie odpowiednią, obiektywną wiedzę, będzie mógł żyć w zgodzie z innymi i z samym sobą.
Czy esencją prawdziwego życia ludzkiego, nie jest podnoszenie poziomu swojego człowieczeństwa, czego przejawem jest właśnie życie cnotliwe, o którym mówił Sokrates i jemu podobni?

"Czyż nie wstydzisz się dbać o pieniądze,
sławę, zaszczyty, a nie o rozum, prawdę
i o to, by dusza stała się najlepsza?"

Sokrates

Aby jednak osiągnąć ten cel, należy zahartować swój charakter, aby poprzez zrozumienie wagi owego zagadnienia być w stanie wypracować w sobie dużą dozę samodyscypliny prowadzącej do ciągłego doskonalenia ludzkich ułomności i naszych wad.
Budda , czyli książe Siddharta Gautama, w momencie kiedy dostąpił swego „przebudzenia”, uświadomił sobie co tak naprawdę dręczy umysły ludzkie. Nauczał, że główną drogą prowadzącą ludzi do wyrzekania się chęci wzbogacania i pożądania władzy, co prowadzi do wypaczenia ludzkiej moralności jest sens osiągnięcia stanu przebudzenia, czyli odejścia od stanu pomieszania, zagubienia i nieswiadomości dotyczącej wagi naszego „ja”. Aby jednak osiągnąć ów stan dający mozliwość zakosztowania stanu spokoju, należy w pierwszej kolejności przetłumaczyć sobie jego wartość i znaleźć odpowiedniego nauczyciela lub dotrzeć do odpowiednich źródeł wiedzy, jakimi mogą być np. książki, co w rezultacie pomoże nam osiągnąc zamierzony cel.
Platon, Arystoteles, Jan Jakub Rousseau, Adam Smith, Karol Marks oraz kilku współczesnych myślicieli i naukowców, szczególnie futurystów , którzy w ponad przeciętny sposób potrafią przeanalizować przeszłe i teraźniejsze wydarzenia, tworząc bliskie prawdzie modele przyszłości.
Mógłbym wymieniać jeszcze bardzo wiele nazwisk należących do potężnych umysłów naszego Świata, jednak nie jest to moim zamierzeniem w niniejszej pracy. Zamierzam ją poświęcić analizie reformy edukacji w państwie fińskim, wydobyć najbardziej charakterystyczne skutki tych działań w przełożeniu na unikalne społeczeństwo powstałe w tym czasie transformacji oraz przełożyć to na współczesne warunki polskie.
Dlaczego w ten a nie inny sposób zacząłem mój wywód?
W moim wstępie chciałbym przypomnieć o potężnej wadze nauki, która będąc naszą główną nauczycielką wskazuje jak mamy żyć i się rozwijać z zachowaniem naszego człowieczeństwa definoiowanego przez gigantów nauk humanistycznych.

Czy zatem jest nauka?

Nawiązując do słownika języka polskiego PWN nauka to ogół wiedzy ludzkiej ułożonej w system zagadnień; też: dyscyplina badawcza odnosząca się do pewnej dziedziny rzeczywistości . Można też powiedzieć, że nauka jest częścią naszej kultury, gdyż służy wyjaśnianiu funkcjonowania otaczającego nas Świata.
Zatem nie ma nauki bez obiektywnej, prawdziwej wiedzy, którą pozyskujemy dzięki obserwacjom, rozmowom, na podstawie własnych doświadczeń, etc.
Aby jednak nasza wiedza uchodziła za naprawdę obiektywną, powinniśmy zostać wyposażeni w odpowiedznie narzędzia badawcze, umiejętność analizy czyli przetwarzania danych, jak również w suche informacje nie skażone emocjami osoby przekazującej.
Nawiązując do Kartezjusza , jedynie wiedza będąca wynikiem ścisłych powiązań z nauką i będąc niepodważalną, musi się wywodzić z rozważań „abstrakcyjno-logicznych” – a więc "dobrej filozofii", matematyki i logiki. Inne dziedziny naukowe stają się bardziej wiarygodne, kiedy posiadają odpowiednie podłoże nauk abstrakcyjno-logicznych.
Z kolei Immanuel Kant twierdził, że „prawdziwą i użyteczną teorię możemy stworzyc jedynie na podstawie empirycznie zbadanych hipotez, które tworzymy na początku naszego śledztwa bądź poprostu dociekań.”

Odpowiednio przekazywana nauka, a wraz z nią pewne systemy wychowawcze przekazujące odpowiednie wartości moralne są niezbędnym źródłem w budowaniu cywilizowanych społeczeństw. W dobie dzisiejszych transformacji społeczno ekonomicznych, rodzice w dużych miastach nie mają tak dużo czasu dla swoich dzieci, aby móc im przekazać odpowiednie zasady codziennego postępowania w życiu wśród innych ludzi. Natomiast globalne przenikanie wielu dziedzin życia (np. globalny dostęp do informacji, elektroniczne sklepy a nawet usługi, przepełniony rynek owych dóbr, multikulturowość etc.) do życia młodego pokolenia tworzy w nim zupełnie nowy sposób postrzegania świata, zaś bez należytej opieki mentorskiej, przyjmowana bezkrytycznie wiedza może okazać się subiektywną w odbiorze, co może przyczynić się do zachwiania relacji jakie zachodzą między ludźmi.

Każdy kraj posiada swoje unikalne mechanizmy budujące oraz usprawniające system edukacji. Dzięki odpowiednim komórkom organizacyjnym oraz wyspecjalizowanej kadrze, na której spoczywa odpowiedzialność dostosowywania oraz tworzenia przepisów i programu nauczania, oświata przynosi większe bądź mniej pożądane efekty swojej pracy.
Niektóre z systemów oświaty nie spełniają swojej tak bardzo istotnej roli, nie są w stanie podnieść standardów nauczania, które powinny odpowiadać potrzebom zarówno wciąż zmieniających się rynków pracy i handlu, jak również podnosić poziomy kapitału społecznego będącego główną determinantą ludzkiego ucywilizowania.
Fenomenem dzisiejszych czasów, a dokładniej przełomu XX i XIX wieku okazały się daleko posunięte reformy systemu edukacji w państwie fińskim, które znacząco przyczyniły się do transformacji tamtejszego społeczeństwa i rozwoju gospodarki.

[1] Napisałem Wyzwolonej, gdyz chciałem zaakcentować wagę tego słowa, które oznacza wyrwanie się z okowów niewiedzy i celowo generowanej nieświadomości

[2] Heath, Sir Thomas (1913). Aristarchus of Samos, the ancient Copernicus ; a history of Greek astronomy to Aristarchus, together with Aristarchus's Treatise on the sizes and distances of the sun and moon: a new Greek text with translation and notes. London: Oxford University Press. http://www.archive.org/details/aristarchusofsam00heatuoft.

[3] Moim skromnym zdaniem to największy Polak wszechczasów, który otwarcie sprzeciwiał się przesądom i naukom kościelnym. Swoją postawą naraził się także kilku wpływowym osobom, zaś z pobudek czysto politycznym nigdy nie piastował wysokiego stanowiska świeckiego.

Źródło: Jean Pierre Luminet, (2008), Taemnice Kopernika. Wydawnicwo, Kraków

[4] Irena Krońska (1964), Sokrates. Wiedza Powszechna, Warszawa

[5] Podstawą parezji jest mówienie prawdy, parezjastować to mówić prawdę, której wartość ze względu na moralny autorytet mówcy jest niepodważalna. Parezjasta to mówca nieustraszony, przyjmujący ryzyko mówienia prawdy nie z przymusu, bo jego wypowiedź jest wolna i wynika z czystego poczucia obowiązku, dlatego narażający się na niebezpieczeństwo, gdy prawda może w niego godzić. Dowodem jego uczciwości jest odwaga. – źródło: http://retoryka.true-men.net/index.php/parezja.html

[6] Dialektyka - metoda rozumowania i dyskusji polegająca na dochodzeniu do prawdy poprzez ujawnianie sprzeczności tkwiących w pojęciach i sądach. – żródło: http://sjp.pwn.pl/lista.php?co=dialektyka

[7] Jest to pogląd zwany Intelektualizmem etycznym.Źródło: http://www.edupedia.pl/result

[8] Źródło: http://buddyzm.pl/materialy_edukacyjne/natura_buddy

[9] Zygmunt Bauman,czy Stanisław Lem należą do ścisłej czołówki i choć różnią się w obszarach swoich badań to nie można podważyć ich wysokiego kunsztu analizy i budowania modeli przyszłości

[10] Źródło: http://sjp.pwn.pl/lista.php?co=nauka

[11] http://www.racjonalista.pl/kk.php/s,404

[12] http://www.scribd.com/doc/14749554/Pozytywizm-Logiczny-i-Jego-Krytyka

[13] Pisząc „odpowiednie” mam na myśli moralne wynikające z prostej acz fundamentalnej zasady prospołecznej i humanitarnej „Nie rób komuś tego co Tobie nie miłe”.

[14] Np. Ministerstwo Edukacji Narodowej,

[15] To wynika z różnych czynników, jednym z nich jest niekompetentna kadra decyzyjna

Lepsza edukacja cz. 1

Świadoma edukacja

                                           "Kultywowanie nauk (...) jest chyba bardziej
                                            niezbędne dla stanu moralnego narodu niż dla
   jego dobrobytu materialnego. Wielkie odkrycia,
                                           medytacje przesycające sztukę, naukę i

                                           literaturę (...) zaszczepiają całemu ciału
                                           społecznemu ducha filozoficznego i
                                           naukowego, który podporządkowuje wszystko
                                           wymaganiom rozumu, potępia niewiedzę i
                                           rozprasza przesądy."

                                          Ludwik Pasteur, chemik i mikrobiolog

Wiele młodych osób w Polsce dokonuje wyboru dalszej ścieżki kształcenia w sposób intuicyjny, kierując sie bardziej ciekawością niż rozsądkiem. Takie decyzje na ogół skutkują potem bezrobociem bądź podejmowaniem pracy w branżach odmiennych od zawodu wyuczonego. Dlatego nasz system edukacji młodzieży potrzebuje nowych i efektywnych sposobów na podnoszenie jej wiedzy i świadomości.

Z przeprowadzonych analiz gospodarczych (UNDP, OECD, PISA, GUS) wynika, że Polska wciąż boryka się z problemem dostosowania programu nauczania do ciągle zmieniających się trendów gospodarczo-społecznych, z niezadowoleniem z wykonywanego zawodu oraz narastającym bezrobociem.

Co jest głównym czynnikiem niezadowolenia i bezrobocia?

Według wielu raportów i badań eksperckich, Polacy w ostatnich latach przeżywają kryzys społeczny będący wynikiem polityki gospodarczej – piszą o tym m.in. Jan Czarzasty, Dominik Owczarek.

Również w Monitorze Ekonomicznym czytamy:

„Bezrobocie jest również najpoważniejszym problemem ekonomicznym w czasie kryzysu gospodarczego oraz wychodzenia z kryzysu. Trwałe i wysokie bezrobocie wskazuje, że problem nie jest rozwiązany, zaś kryzys przybiera formę długookresowej recesji.

(…) Bezrobocie - zwłaszcza długotrwałe - niszczy ludzi, zarówno pod względem duchowym, jak też fizycznym. Taki jest ogólny sens bezrobocia.“

Ze szczególnymi problemami zawodowymi borykają się młodzi ludzie, którzy starając się ukończyć studia wyższe są często zmuszeni do podejmowania (po ukończeniu nauki) jakichkolwiek zajęć odmiennych od ich wyuczonych.

Raport firmy doradczej Deloitte i Katedry Rozwoju Kapitału Ludzkiego SGH wskazuje, że „Studenci uważają (ponad 82%), iż polskie uczelnie wyższe nie przygotowują dobrze do przyszłych obowiązków zawodowych, zaś po ukończeniu studiów brakuje im wiedzy i narzędzi przygotowujących do wykonywania pracy.” Brakuje również sprzężenia kierunków i specjalizacji wobec wyzwań gospodarczych XXI wieku.

Z kolei w wydanym przez Program Narodów Zjednoczonych w 2007 roku (UNDP) Raporcie o Rozwoju Społecznym (koncepcja ‘Human Development‘) dowiadujemy się, że polski system oświaty nie jest adekwatny do europejskich, globalnych jak również lokalnych wymagań rynków pracy.

„Brakuje w nim użytecznych, z praktycznego punktu widzenia, informacji ułatwiających funkcjonowanie i poruszanie się w sektorze gospodarczym.‘‘

Według publikacji OECD nasz system edukacji nie pokrywa się z potrzebą nabycia praktycznych umiejętności, potrzebnych młodym ludziom w wysoko wyspecjalizowanych miejscach pracy. Jak również nie ułatwia im świadomego i trafnego wyboru ścieżki doskonalenia, czego rezultatem jest m.in. jest jeden z najniższych odsetek pracujących w wieku 15-24 lat w Europie.

Powyższe analizy wskazują, że problemem jest częste pozostawianie młodych ludzi samych sobie podczas wyboru kolejnych etapów edukacji. W polskich szkołach średnich oraz podstawowych często brakuje programów doradczych, zaś doradcy zawodowi z zewnętrznych instytucji nie są w stanie pomóc tak dużej liczbie uczniów.

Jak można to poprawić?

Jednym z rozwiązań byłoby utworzenie szkolnych ośrodków doradczych zatrudniających wyspecjalizowanych doradców zawodowo – edukacyjnych.

Ich głównym zadaniem byłaby kompleksowa analiza trendów gospodarczych oraz przeprowadzanie testów psychologicznych, dzięki którym uczniowie poznaliby swoje preferencje i możliwości, co znacznie pomogłoby skierować ich na właściwą ścieżkę zawodową/edukacyjną.

Kształtowanie wiedzy o użyteczności wykształcenia zmniejszyłoby rodzącą się niepewność i niezadowolenie ludzi rozpoczynających zawodowe życie.

Eksperci ekonomiczni twierdzą, że brakuje wyspecjalizowanej w analizie gospodarczej kadry wspierającej młodych ludzi w zakresie zrozumienia funkcjonowania, rozwoju i transformacji rynków pracy w poszczególnych regionach świata.

Zatem tego typu analitycy/doradcy zatrudnieni w szkołach średnich w kompleksowy sposób przygotowywaliby młodych ludzi na zderzenie z realiami rynku pracy.

Czy Polska jest gotowa na wprowadzenie proponowanych zmian?

Biorąc pod uwagę sposób prowadzenia zajęć szkolnych w Polsce oraz skutki nowych reform ograniczających możliwości nauczyciela również w kwestiach pedagogicznych, można śmiało stwierdzić, że młodzież często nie potrafi świadomie podjąć decyzji odnośnie do swoich preferencji studiów wyższych oraz pracy.

Młody człowiek, na poziomie 2-3 klasy szkoły średniej, nie jest przekonany do wyboru kierunku nauki, którą chciałby podjąć po maturze.

Brakuje mu wówczas obiektywnej i przydatnej wiedzy na temat rodzajów uczelni i ich charakterystyki i dokładnego profilu, jego programu nauczania, jak również realnych możliwości praktyk i przełożenia zdobytego wykształcenia na potrzeby rynku pracy (np. w danym regionie).

Poza brakiem wiedzy odnoszącej się do analizy możliwości i jakości edukacji, jak również potrzeb i wyzwań rynku pracy oraz potrzeb rozwoju gospodarki w danym regionie i kraju, uczniowie i uczennice często nie znają siebie samych, swoich możliwości i brak im obiektywizmu w podejmowaniu decyzji. Skutkuje to często niekorzystnym wyborem kierunku rozwoju edukacyjnego i zawodowego.

Sama idea stworzenia Ośrodka Doradztwa Edukacyjnego opiera się na przykładzie profesjonalnych ośrodków doradczych, ściśle współpracujących z placówkami edukacyjnymi w Finlandii, gdzie reforma systemu oświaty oraz późniejsze wysokie wyniki uczniów w powiązaniu z reformami gospodarczymi, przyczyniły się do szybkiego rozwoju kraju.

W dokumencie „Kluczowe zasady służące promocji, jakości w edukacji włączającej”, sporządzonego przez Europejską Agencję Rozwoju Edukacji Uczniów ze Specjalnymi Potrzebami w indywidualnej ścieżce kształcenia konkretnego ucznia, podkreśla się m. in., że potrzebne jest „ (…) wypracowanie Indywidualnego Planu Nauczania (IPN) bądź podobnego instrumentu kształcenia służącego określonej grupie uczniów, w których procesie kształcenia konieczna może się okazać bardziej specjalistyczna interwencja. Celem IPN powinno być zagwarantowanie uczniom maksymalnej dozy niezależności, zapewnienia zaangażowania uczniów w proces wyznaczania własnych celów edukacyjnych, a także maksymalne rozszerzenie zakresu współpracy z rodzicami uczniów.”

Z powyższego wynika, że skorzystanie z idei Ośrodków Doradztwa Edukacyjnego, które efektywnie funkcjonują w Finlandii, przyniosłoby pożądane zmiany również w naszym systemie edukacyjnym.

Inne pomysły doradcze

Można oczywiście dążyć różnymi sposobami do podnoszenia poziomu świadomego wyboru ścieżki kształcenia się, np.:

- okresowe warsztaty prowadzone przez specjalistów będących przedstawicielami rozwiniętych firm lub korporacji, którzy podczas spotkań z młodzieżą opisywaliby im sposób pracy oraz rozwoju w danych branżach/firmach.

- czynny udział szkół w targach pracy

- odwiedziny w siedzibach firm, pod katem poznania ich sposobów funkcjonowania

- regularne wizyty w wyższych uczelniach, żeby zapoznać się z programami nauczania i poszczególnymi przedmiotami

Jedną z metod ułatwiającą zrozumienie zachodzących zjawisk społeczno-gospodarczych, która została zatwierdzona przez Europejskie Stowarzyszenie Młodzieży jest tzw. Non-formal education and lifelong learning , czyli edukacja nieformalna oraz nauka przez całe życie.

Ten program polega na spotkaniach w międzynarodowych środowiskach uczelnianych oraz biznesowych i ma za zadanie ułatwić ludziom zrozumienie i poruszanie się w obrębie wszystkich państw Unii Europejskiej w zakresie rozwoju edukacyjnego i zawodowego.

Idea „świadomej edukacji”

Edukacja umożliwia rozwój społeczny człowieka, pozwala budować więzi, stwarza nowe szanse i poszerza możliwości wyboru, i tym samym pomaga lepiej odnaleźć się na dynamicznym rynku pracy. Autorzy raportu UNDP zgodnie twierdzą, że ten potencjał edukacji nie jest w Polsce dostatecznie wykorzystany.

Ponieważ brakuje analiz dotyczących świadomego wyboru ścieżki dalszego kształcenia się, sądzę, że ciekawe mogą być wyniki badań, jakie przeprowadziłem wśród uczniów Liceum Collegium Gostomianum w Sandomierzu.

Z moich badań wynika, że:

- ponad 90% uczennic/uczniów nie zna rodzaju prowadzonych zajęć na studiach (85% - III klasa, 96% -II klasa, 98% - I klasa)

- ponad 74 % uczniów/uczennic nie zna lub nie wie o specjalizacjach poszczególnych kierunków studiów (70%- III klasa, 72% II klasa, 82% I klasa)

- Ponad 70% uczennic/uczniów nie zna lokalnych potrzeb rynku pracy, zaś większość jest pewna odniesienia szybkiego sukcesu zawodowego.

Wskazuje to, że w badanym liceum brakuje fachowego poradnictwa, które opierając się na przeniesieniu „dobrych praktyk” z innego kraju (w tym przypadku z Finlandii) w znacznym stopniu zwiększyłoby świadomy wybór dalszego rozwoju młodych ludzi. Tymczasem w Polsce, jak podaje GUS w wydanej w lipcu 2011 r. przez GUS publikacji „Wejście ludzi młodych na rynek pracy”:

- Dla blisko 57% ludzi młodych podejmowana przez nich pierwsza praca po ukończeniu nauki była niezgodna z zawodem wyuczonym, z tego 67% nie znalazło pracy w swoim zawodzie, a 21% wybrało ofertę lepiej płatną;

- Ponad 70% badanych uważało, że polskie uczelnie źle przygotowują do poszukiwania pracy.

Dlaczego wzorować się akurat na fińskich rozwiązaniach?

Dzięki wysokiemu poziomowi kapitału społecznego (tj. społecznego zaufania, wspólnie wyznawanych wartości danej społeczności) w Finlandii, gdzie system edukacji jest głęboko zdecentralizowany, doskonale przygotowana kadra kształcąca cieszy się wysokim zaufaniem społecznym i rządowym, a doradztwo edukacyjne odbywa się w relacjach nauczyciel – uczeń. Podczas zajęć szkolnych młodzież uczona jest samodzielnego podejmowania decyzji, krytycznej analizy, a to wszystko na podstawie przekazywanej im praktycznej wiedzy, również tej z zakresu doradztwa.

Pomysł utworzenia ośrodków doradztwa w polskich szkołach otrzymał również merytoryczne poparcie ekspertów nauk społecznych.

Według nich:

„(…) założenia ośrodków doradztwa edukacyjnego trafnie identyfikują słabości polskiego systemu edukacji, wśród których brak właściwego modelu doradztwa jest jedną z ważniejszych. Wymogi zmieniającego się rynku pracy, niż demograficzny, przemiany samego systemu szkolnictwa wyższego – wszystko to stwarza konieczność bardziej precyzyjnego wyboru ścieżki edukacyjnej w celu racjonalnego projektowania przyszłości zawodowej. Proponowany projekt będzie moim zdaniem dobrze służył tym celom.” – profesor Andrzej Rychard, Instytut Filozofii i Socjologii PAN, przewodniczący Komitetu Narodowego ds. Współpracy z Międzynarodową Radą Nauk Społecznych

„(…) Realizacja przedstawionego programu – podniesie poziom świadomości młodzieży w zakresie wyboru ścieżki edukacyjnej, umożliwienie rozpoznania indywidualnych preferencji osobowościowych i intelektualnych. Realizacja przedstawionego programu jest szansą dla młodzieży.” – z upoważnienia Świętokrzyskiego Kuratora Oświaty, dyrektor Sławomir Meresiński

Absolwenci szkół w Finlandii zarówno średnich, jak i wyższych są dobrze przygotowani do wejścia w życie pozaszkolne, gdyż również dzięki specjalistycznemu doradztwu są zaopatrzeni w odpowiednie narzędzia i wiedzę pozwalające na świadome poruszanie się na rynku pracy.

To powinno być wskazówką dla polskich decydentów, aby szybko wyjść naprzeciw realnym potrzebom naszego społeczeństwa, które wkroczyło w zglobalizowany XXI wiek.

Zatem śmiało stwierdzam, że Ośrodki Doradztwa Edukacyjnego wyznaczałyby kierunek dalszej, „świadomej edukacji” młodych ludzi.

Piotr Bińczak

Źródła:

1. "Kryzys gospodarczy i dialog społeczny w Polsce”
http://www.monitor-ekonomiczny.pl/s17/Artyku%C5%82y/a272/Spo

%C5%82eczne_skutki_kryzysu_ekonomicznego_w_Polsce_bezrobocie_i_emigracja_zarobkowa.html
2. „Pierwsze kroki na rynku pracy Ogólnopolskie badanie studentów i

absolwentów”
3. „Edukacja dla pracy”
4. „Education at a Glance 2011 - OECD Indicators” str. 343
5. „The Finnish Education System and Pisa”, PISA 2009 i 2010 Results:

Learning Trends CHANGES IN STUDENT PERFORMANCE SINCE 2000

(Volume V) str. 37-109 oraz “Policy Development and Reform Principles of

Basic and Secondary Education in Finland since 1968” - Aho, E., Pitkänen,

and Pasi Sahlberg
6. (Building Bridges, Published with the support of the Commission of the

European Communities and of the members of the European Youth

Forum. Published in December 1999.),
7. http://ec.europa.eu/education/lifelong-learning-policy/informal_en.htm,

data dost. 09.03.2013
8. Badanie przeprowadziłem wśród 180 uczniów na początku 2012 roku.
9. http://www.inepan.waw.pl/pliki/studia_ekonomiczne

/Studia%202011%201%204%20sierocinska.pdf, data dost. 09.03.2013
10. “Education policies for raising student learning” the Finnish approach”

Pasi Sahlberg (str. 154-157);”Raising the bar: How Finland responds to

the twin challenge of secondary education?, Pasi Sahlberg (str.15-22)
11. Fragmenty z listów rekomendacyjnych, polecających utworzenie

ośrodków doradczych